محمد يوسف حريرى

197

فرهنگ اصطلاحات قرآنى ( فارسى )

2 . بيان عظمت قرآن و آورندهء آن و تأثيرش در نفوس انسانى همراه با سوگندهاى بيداركننده . سورهء توبه نهمين سورهء قرآن مجيد و از سور مدنى است با 129 آيه . بعد از سورهء انفال و پيش از سورهء يونس قرار دارد . مأخذ اسم سورهء آيهء 105 است ( به معنى بازگشتن از گناه ) نام مشهور ديگر اين سوره برائت است و مأخذ اين اسم آن است كه سوره بدان لفظ شروع شده و يا اين‌كه دربارهء اظهار برائت ( بيزارى ) از كفار نازل گشته است . اين سوره تنها سورهء قرآن مجيد است كه در قرائت و كتابت آن « بسم اللّه » ذكر نمىشود . و از امير المؤمنين عليه السّلام نقل است « بسم اللّه براى امان و مهر و رحمت است ولى سورهء برائت براى برداشتن امان و رفع امان است » و از اين رو بسم اللّه در آغاز سوره نازل نشده . تا قبل از نزول سورهء توبه مشركان بر سنت معمول در مراسم حج با مسلمين شركت مىكردند و با نزول آن از شركت در اين مراسم محروم شدند . آغاز نزول اين سوره را سال نهم هجرى دانسته‌اند و آخرين يا از آخرين سوره‌هايى است كه بر پيامبر اكرم نازل گرديده است . محتواى اين سوره ( كه به هنگام اوج گيرى آخرين مقاومت مشركان نازل گشته و داراى اهميت ويژه و فرازهاى حساسى است ) مشتمل است بر : 1 . قطع رابطه با باقىماندهء مشركان و بت‌پرستان و الغاى پيمان‌هايشان با مسلمانان ( كه مكرر توسط مشركان نقض شده است ) . 2 . برشمارى نشانه‌هاى منافقان و بيان سرنوشت آنان . 3 . بركنارى اهل كتاب از حقيقت توحيد و انحراف دانشمندانشان از وظيفهء رهبرى و روشنگرى . 4 . اهميت جهاد و سرزنش متخلفين از جهاد و دعوت مسلمين به اتحاد و فشردگى صفوف . 5 . ستايش از مهاجرين نخستين و ديگر مؤمنان راستين . 6 . مسألهء زكات و پرهيز از كنز ثروت . 7 . لزوم تحصيل علم . 8 . هجرت رسول خدا . 9 . ماه‌هاى حرام . 10 . جزيه و . . . سورهء توحيد نام ديگر سورهء اخلاص است ( الاتقان ، ج 1 ، ص 196 - تاريخ قرآن ، ص 591 ) سورهء توديع يكى از نام‌هاى سورهء نصر است چرا كه در آن خبر ضمنى از رحلت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله است ( الاتقان ، ج 1 ، ص 196 - تفسير نمونه ) سورهء تين نود و پنجمين سورهء قرآن مجيد و از سور مكى است با 8 آيه . بعد از سورهء انشراح و پيش از سورهء علق قرار دارد . مأخذ اسم سوره ، آيهء اول است ( به معنى انجير ) . محتواى سوره مشتمل است بر : 1 . سوگند خداوند در آفرينش انسان به نيكوترين قوام ( آفرينش زيباى انسان ) . 2 . برگردانيده شدن انسان به اسفل سافلين مگر ايمان آورندگان و شايسته كاران . 3 . احكم الحاكمين بودن خداوند . سورهء جاثيه چهل و پنجمين سورهء قرآن مجيد و از سور مكى است با 37 آيه . بعد از سورهء دخان و پيش